“`html
Küresel liderler, iklim değişikliğiyle mücadeleyi ele almak üzere yakında yıllık zirvelerini gerçekleştirmek için bir araya gelecekler.
COP30, ülkelerin küresel sıcaklık artışını 1.5C derece ile sınırlama taahhüdünde bulunduğu Paris İklim Anlaşması’nın onuncu yıl dönümü için toplanıyor.
COP30 nedir ve önemi nedir?
COP, “Taraflar Konferansı” anlamına gelir. “Taraflar,” 1992 yılında ilk BM İklim Anlaşması’na taraf olan yaklaşık 200 ülkeyi temsil etmektedir.
COP30 ne zaman gerçekleştirilecek?
COP30 resmi olarak 10 Kasım’dan 21 Kasım’a kadar sürmesi planlanmaktadır.
Yönetici liderler, zirvenin açılışından önce 6-7 Kasım tarihlerinde bir araya gelecek.
Konferans, katılımcı ülkeler arasında kabul edilebilir bir uzlaşma sağlamak amacıyla sıkça yapılan son dakika müzakereleri nedeniyle uzun sürebiliyor.
COP30 nerede gerçekleşiyor?
Konferans, ilk kez Brezilya’nın Amazon yağmur ormanlarındaki Belem şehrinde düzenlenecek.
Ev sahibi ülke, FIFA Dünya Kupası ve Olimpiyat Oyunları gibi büyük etkinliklerde olduğu gibi, katılımcı ülkeler tarafından seçilen bir bölgeyi aday göstererek belirleniyor.
Bununla birlikte, Belem’in seçimi, yetersiz ulaşım olanakları ve konaklama sıkıntıları nedeniyle bazı önemli lojistik sorunlara yol açtı.
Bu durum, daha az gelişmiş ülkelerin katılımını olumsuz etkileyebileceği kaygılarına neden oldu.
Ayrıca, zirve yolunun inşası için Amazon’un bazı alanlarının kesilmesi yönündeki karar da tartışma yarattı.
Brezilya, COP30 öncesinde yeni petrol ve gaz ruhsatları vermeye devam etmesiyle, fosil yakıtların küresel ısınmanın başlıca tetikleyicileri olduğu eleştirileriyle karşı karşıya kaldı.
COP30’a kimler katılacak?
ABD delegasyonu içinde kimlerin yer alacağı ise belirsizliğini koruyor.
Ocak 2025’te göreve başlaması beklenen Başkan Trump, iklim değişikliğiyle mücadelede Paris Anlaşması’ndan çekilme taahhüdünde bulunmuştu.
Eski Başkan Trump, 2017’de Paris Anlaşması’ndan ayrılmış, ancak 2021 yılında eski Başkan Joe Biden bu kararı geri almıştı.
Dünyanın en büyük sera gazı yayıcısı Çin’in bir heyet göndermesi beklenirken, Devlet Başkanı Şi Cinping’in katılması olası görünmüyor.
Konferansa, siyasetçilerin yanı sıra diplomatlar, gazeteciler ve çevre aktivistleri de katılacak.
Önceki zirvelerde, fosil yakıt endüstrisiyle bağlantılı pek çok katılımcının varlığı eleştirilmişti; aktivistler bu durumu, fosil yakıt savunucularının etkisinin devam ettiğine dair bir gösterge olarak değerlendiriyor.
COP30’ın önemi nedir?
COP30, küresel iklim hedeflerinin zorlu bir dönemden geçtiği bir zaman diliminde toplanıyor.
2015 yılında Paris’te gerçekleştirilen zirvede, yaklaşık 200 ülke, küresel sıcaklık artışlarını sanayi öncesi seviyelerin 1.5C üzerinde sınırlamaya ve 2C’nin “altyapı” düzeyinde kalmasını sağlamaya dair mutabık kaldı.
Aşırı sıcaklardan deniz seviyesi yükselmesine kadar iklim değişikliğinin etkileri, 2C’de 1.5C’ye göre katlanarak artmaktadır.
Yenilenebilir enerji kullanımı hızla artmasına karşın, ülkelerin iklim planları, 1.5C hedefine ulaşmak için gereken eylemlerin gerisinde kalmaya devam ediyor.
Paris Anlaşması çerçevesinde, ülkelerin COP30 öncesinde, sera gazı salınımını nasıl azaltacaklarına dair güncellenmiş planlar sunmaları gerekiyordu. Ancak ülkelerin yalnızca üçte biri bunu başardı.
BM Genel Sekreteri António Guterres, bu durumu değerlendirirken 1.5C hedefinin “aşılmasının” kaçınılmaz olabileceğini kabul etti ve sıcaklıkların yüzyıl sonuna kadar bu düzeye çekilme umudunu koruduğunu dile getirdi.
BM, COP30’un Paris Anlaşması’ndaki taahhütlere daha fazla bağlılık göstereceğini umuyor.
COP30’da hangi konular ele alınacak?
Brezilya, önceki COP’larda verilen taahhütlerin yerine getirilmesi için alınacak adımlar hakkında mutabakat sağlamayı hedefliyor.
Ülkelerin yeni karbon azaltma planlarının yanı sıra birçok konu da tartışma gündemine gelebilir.
Fosil Yakıtlar
2023’te gerçekleştirilen COP28’de ülkeler, “enerji sistemlerinde fosil yakıtların azalması” gerekliliği konusunda ilk kez hemfikir oldular.
Ancak bu eğilim, 2024’teki COP29’da yeterince güçlendirilmedi.
Mali Destek
COP29’da zengin ülkeler, gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliği mücadelesinde yardımcı olmak üzere 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlama sözü vermişti. Fakat bu miktar, yoksul ülkelerin ihtiyaç duyduğu toplam miktardan oldukça az.
Aynı zamanda, bu hedefin kamu ve özel sektör kaynaklarının 1.3 trilyon dolara çıkarılması hedefini içerdiği belirtilmekte; ancak buna yönelik somut adımların eksikliği hissediliyor.
Yenilenebilir Enerji
COP28’de ülkeler, rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının küresel kapasitesini 2030 yılına kadar üç katına çıkartma kararı almıştı.
Yenilenebilir enerji kullanımının hızla artacağı öngörülürken, Uluslararası Enerji Ajansı, dünyanın şu anki durumda bu hedefe ulaşma yolunda olmadığını belirtiyor.
Doğa
Yeni bir gelişme olarak, tropikal ormanların korunmasına yönelik bir fon olan “Sonsuza Kadar Tropikal Ormanlar”ın başlatılması gündeme gelebilir.
COP30, gerçek bir değişim yaratabilir mi?
Bu sene, özellikle Trump yönetiminin etkisi nedeniyle önemli bir ilerleme kaydetmek zor görünüyor.
ABD Başkanı, Eylül ayında BM’de yaptığı konuşmada iklim değişikliğini “dünya üzerinde şimdiye kadar yapılmış en büyük dolandırıcılık” olarak nitelendirdi ve mevcut bilimsel verileri sorguladı.
Ayrıca, petrol ve doğal gaz sondajını artırma ve selefleri tarafından başlatılan çevre dostu girişimleri geri alma sözü verdi.
Ağustos ayında ulaşılamayan küresel plastik anlaşmasına varma çabaları gibi, 2025’teki diğer çevre görüşmelerinde de anlaşmaya varmak güç oldu.
Ekim ayında, küresel deniz taşımacılığını azaltmaya yönelik önemli bir anlaşma, ABD ve bazı ülkelerin baskısıyla ertelendi.
Kampanyacı Greta Thunberg gibi birçok gözlemci, önceki COP’ların “yeşil yıkama” ile suçlandığını belirtiyor; bu ifade, iklim dostu bir imaj yaratırken gerçek değişimleri göz ardı etme anlamında kullanılıyor.
Yine de, COP oturumları bazı önemli küresel anlaşmalara aracılık etti ve bu durum, sadece ulusal ölçekte öngörülen önlemlerden daha ileri sonuçlar sağladı.
Paris’teki COP21’de kararlaştırılan 1.5C ısınma sınırına ulaşmanın zorlukları kadar, BM’ye göre bu taahhüt “neredeyse evrensel iklim eylemini” teşvik etti.
Buna rağmen, dünya hâlâ Paris hedeflerine ulaşmak için gerekli hızda ilerlemiyor; ama bu durum, beklenen ısınma seviyesinin düşürülmesi noktasında katkı sağladı.
Bu haber, BBC muhabirleri tarafından hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Bir pilot proje çerçevesinde çevirisinde yapay zekâdan yararlanılmıştır.
“`
